NL | EN
Deeldit
opFacebook
Deeldit
opTwitter

Trouw interviewt Rineke Dijkstra

Trouw interviewt Rineke Dijkstra

27-03-2012 | 10.49

Op 29 maart is Rineke Dijkstra terug in de club. Dit keer niet om werk te maken, maar om het te laten zien als onderdeel van Contemporary Art Club, Stedelijk @Trouw / De Verdieping.
Wij waren erg benieuwd naar het verhaal achter The Buzz Club/Mysteryworld. Gelukkig was Dijkstra was zo vriendelijk om op een zonnige woensdagmiddag langs te komen in Trouw om ons te woord te staan over haar werk, haar relatie met de club en de zoektocht naar echtheid.

Ruitjesoverhemden en korte jurkjes
"In 1994 was ik in Liverpool om foto's te maken van schoolkinderen. In die tijd ging ik vrij veel uit en ik had gehoord over de bekende club Cream, toentertijd één van de bekendste clubs van Noord Engeland", vertelt Dijkstra. "Dus op de laatste avond  wilde ik samen met mijn assistent die club bezoeken. Maar er stond een veel te lange rij voor de deur en wij hadden helemaal geen zin om te wachten. Toen hebben we de taxichauffeur gevraagd of hij ons naar een andere club kon brengen." En zo kwamen Dijkstra en haar assistent terecht bij The Buzz Club.

Dijkstra raakte al snel gefascineerd door de club. "De ruimte was vrij groot en overal lag tapijt . De jongens zagen er allemaal nogal gewoontjes uit, met ruitjesoverhemden enzo. Maar de meisjes waren helemaal opgedoft met korte kokette jurkjes. Dat kende ik helemaal niet. In die tijd hadden meisjes in Nederland helemaal geen jurken aan als ze uitgingen. Dat was helemaal nieuw voor mij. En het is leuk voor een fotograaf als iets verrassend is."

Het besluit was al snel gemaakt om te fotograferen in de club. "Het kwam eigenlijk direct voort uit het schoolproject. Ik wilde kinderen fotograferen in hun schooluniform om dan te kijken hoe ze zich toch van elkaar onderscheiden. In The Buzz Club zag je ook een soort uniformen. De uitgaanstenue was natuurlijk net zo goed een code." 

Toch liet de specifieke sfeer van de club zich moeilijk vangen op een foto. Volgens Dijkstra was er nog meer:  "Het was de algehele atmosfeer en maar vooral ook  jeugdigheid van de bezoekers, de DJ die vanachter de draaitafel mensen feliciteert met hun verjaardag of een iemand oproept naar de uitgang te komen - 'Sarah Palmer to the front door please'- en de bedrijvigheid van het geheel." Videokunstenaar Gerald van der Kaap brengt haar op het idee om het dan op video vast te leggen. 

Van der Kaap, ook wel bekend onder de naam 00-Kaap, was vaak VJ in de RoXY, Chemistry, Melkweg en op Rauw-avonden in Club 11. Samen met hem maakte Dijkstra in eerste instantie video's in Vrieshuis Amerika en de RoXY. Achteraf gezien waren dat een soort tests om uit te zoeken wat ze met video anders kon doen dan met fotografie. 
"In Amsterdam waren het meer studenten of mensen van de kunstacademie. In Liverpool was het anders. De mensen in The Buzz Club waren jonger en veel van hen kwamen uit de arbeidersklasse. Je moet niet vergeten de economische situatie in Liverpool altijd veel slechter is geweest dan bij ons," legt Dijkstra uit. "England is vlak bij ons, maar is toch heel anders. De maatschappij zit anders in elkaar.  Soms  moet je  afstand nemen om die verschillen te kunnen waarnemen en je laten verbazen door dingen die je niet kent." Daarom ging Dijkstra uiteindelijk toch weer terug naar Liverpool met haar videocamera.

De camera vergeten
"Een club, waar het donker is en dat lichteffecten heeft, is een mooie droom. Ik trok de mensen uit die omgeving naar een kleine, geïmproviseerde studio, die ik in een lege ruimte in de club kon opzetten. Daar stonden ze geïsoleerd voor een witte muur met mijn felle lampen. En dan wilde ik eigenlijk ook nog dat ze de camera vergaten. Dat is bijna onmogelijk."

Dijkstra had de uitdaging een onbevangen sfeer te creëren.  "Ik merkte dat als ik achter de camera bleef staan, ze zich een beetje bekeken voelden. Dus ik liet de camera gewoon lopen en richtte me op de monitor ernaast. Dan keek ik niet direct naar ze maar hadden ze wél het gevoel dat ik betrokken was," legt Dijkstra uit. "Die connectie is belangrijk: ze hadden mijn concentratie nodig want ze staan daar toch voor mij. Ondertussen praatte mijn assistent gewoon met hun vriendinnen en zo ontstond er een hele ontspannen sfeer. Ze konden enerzijds de camera vergeten, maar ze waren zich er toch bewust van. Het werk zit heel erg op dat raakvlak".

Iets in scène zetten vindt Dijkstra niets: "Ik geloof heel erg in echtheid. Ik ben geen bedenker. Als je teveel een vooropgesteld idee hebt van hoe dingen moeten gaan worden, dan werkt dat vaak niet. Er kan eigenlijk alleen maar iets gebeuren als je je daar voor open stelt.   Ik vind het leuk om mijn beeld steeds bij te stellen en mezelf te verhouden tot dingen. De ander proberen te begrijpen, ook in relatie tot mezelf en vanuit een positief idee, daar word ik blij van. Dan gebeuren er ineens dingen die ik nooit zelf had kunnen bedenken."

'Gelegenheidsgezicht'
Dat Buzz Club/Mysteryworld in Trouw te zien is, vindt Dijkstra wel bijzonder: "Het is nog nooit in een club vertoond. Wat ik heel mooi vind is dat het werk vanaf de dansvloer te zien is, maar als je het geluid wil horen moet je de rokersruimte in. Dat is heel toepasselijk want bijna iedereen in de video is aan het roken." 
Dijkstra vervolgt: "Mijn video's werken toch het beste in een installatie. Je kunt het wel thuis op je computer bekijken, maar dat is toch heel anders dan wanneer je het levensgroot geprojecteerd ziet. Het gaat bij mij altijd om hoe je als toeschouwer verhoudt tot de mensen die geportretteerd zijn. Je moet bijna het gevoel hebben dat je eromheen kan lopen, dat het diepte heeft. Dat heeft een hele andere impact."

Wat die impact moet zijn, is voor Dijkstra niet te vatten in één betekenis. "Ik hou ervan beelden open te laten en dat het tot de verbeelding spreekt. Film is fotografie, maar nu is er ook beweging en geluid. Je kunt andere dingen laten zien. Ik wil het tillen naar een niveau dat het een metafoor wordt, een icoon voor stromingen of een tijdsgewricht."  

Dijkstra wil laten zien dat iedereen anders is, dat iedereen uniek is. "Vaak zit dat in een houding, in oogopslag. Ik ben op zoek naar de essentie die een persoon zichzelf maakt, het onbevangene. Dat is lastig want mensen trekken altijd graag een fotogezicht of een 'gelegenheidsgezicht'. Weet je, iedereen kijkt de hele dag naar je zonder dat je het vervelend vindt. Toch, op met moment dat je de aanwezigheid van een camera voelt, heb je de neiging om je anders voor te doen dan je bent. Opeens word je je bewust van jezelf. Terwijl het juist zo mooi is als mensen zich ontspannen, en gewoon zichzelf zijn. Als ze er niet over nadenken eigenlijk."

Door: Martijn Savenije. Als fotograaf en oprichter van copypasteculture houdt hij ervan mooie dingen te observeren en te ontdekken.